Verhalen over Vluchten en/of vluchtelingen
We hebben er allemaal mee te maken, mensen om ons heen die gevlucht zijn. Daarom deze lijst hieronder, die uiteraard blijft groeien. De meest indrukwekkende verhalen…
De moeder van Ebbe neemt gelijk aan het begin van de oorlog tussen Oekraïne en Rusland een moeder en zoon in huis. Ze verwacht niet dat de oorlog zo lang zal duren. In het begin is het gezellig, de moeders proberen met elkaar te communiceren en Mikolai en Ebbe krijgen een soort broederband. Maar dan ineens slaat de sfeer om. Er heerst een vervelende stilte. Ebbe bedenkt een plan om het beter te maken, maar of dat lukt?
Ik vind het fijn - niet de oorlog, maar het met z'n allen wonen - want je moet er toch niet aan denken dat de onderste helft van ons huis leeg komt te staan, met kale muren en echo's en zo. Maar mama… nou ja, ik heb het haar niet hardop horen zeggen, maar ik weet zeker dat ze blijer zou zijn als zij en ik samen overbleven op dit adres. Is dat gemeen van haar? Ik weet het niet, ik kan toch niet alles weten? De stilte zou vandaag moge. Vertrekken van mij, en heb je nog even geduld, juf? Ik leg je uit wat ik eraan ga doen, maar volgens mij moet ik eerst nog wat meer vertellen over de afgelopen drie jaar.
Ik ben grappig maar nu even niet is een boekje dat is uitgegeven voor de week van de filosofie. Wat een goede nadenken is dit! Je leest hoe een Oekraïense moeder en zoon in Nederland bij een moeder en zoon in gaan wonen. Eerst gaat het prima, maar al gauw komt er een kloof tussen de beide families. Ze hebben andere gebruiken en andere ideeën en interesses. Terwijl de Nederlandse moeder denkt er goed aan te doen om met de Oekraïense moeder te praten over wat er is gebeurd, ziet de Oekraïense moeder dat heel anders. Edward van de Vendel heeft dit op een krachtige m'n anker beschreven, vanuit het oogpunt van een jongen. Deze jongen moet een werkstuk inleveren Wie ben ik? Door het op deze manier te vertellen blijf je betrokken en geboeid van begin tot eind. De illustratie op de kaft is van Martijn van der Linden. In één oogopslag zie je waar het boek over gaat. De kleuren van de vlag van Oekraïne, twee jongens die elkaar niet aankijken en de twee smileys, want ja, het was eerst toch best leuk, terwijl het later minder leuk werd. Knap hoe Martijn dit in één beeld heeft weergegeven. Dit boekje kun je goed gebruiken om eens te praten over oorlog. Deze oorlog is best dichtbij, zeker voor de Oekraïense kinderen die hier naartoe zijn gevlucht. Ook kun je het verhaal gebruiken om eens dieper in te gaan op de verschillen in de culturen die hier in Nederland samenleven.Maar natuurlijk staan er in dit boek zelf ook vele vragen die je kunt gebruiken.Enkele mooie stukjes en zinnen:Juf, Milo is nu bijna twee meter.Je hebt hem vorig jaar gezien toen hij me van het plein op kwam halen. Toen stak hij ook al een nek en een hoofd bo en mij uit, maar hij is belachelijk uitgeschoven de laatste tijd. Ik pas onder zijn oksel en wat ik daarover zeggen wil: hij heeft eindelijk een sollicitatiegesprek met de deo gevoerd.
Maar nu is het mei en de stilte maakt nog veel meer lawaai dan dat geschreeuw.
Mijn vingers gillen dat ze niet meer willen en mijn kont heeft verkering gevraagd aan mijn bureaustoel, maar ik denk dat ik een antwoord heb gevonden op je vraag.
Ik vind het fijn - niet de oorlog, maar het met z'n allen wonen - want je moet er toch niet aan denken dat de onderste helft van ons huis leeg komt te staan, met kale muren en echo's en zo. Maar mama… nou ja, ik heb het haar niet hardop horen zeggen, maar ik weet zeker dat ze blijer zou zijn als zij en ik samen overbleven op dit adres. Is dat gemeen van haar? Ik weet het niet, ik kan toch niet alles weten? De stilte zou vandaag moge. Vertrekken van mij, en heb je nog even geduld, juf? Ik leg je uit wat ik eraan ga doen, maar volgens mij moet ik eerst nog wat meer vertellen over de afgelopen drie jaar.
Ik ben grappig maar nu even niet is een boekje dat is uitgegeven voor de week van de filosofie. Wat een goede nadenken is dit! Je leest hoe een Oekraïense moeder en zoon in Nederland bij een moeder en zoon in gaan wonen. Eerst gaat het prima, maar al gauw komt er een kloof tussen de beide families. Ze hebben andere gebruiken en andere ideeën en interesses. Terwijl de Nederlandse moeder denkt er goed aan te doen om met de Oekraïense moeder te praten over wat er is gebeurd, ziet de Oekraïense moeder dat heel anders. Edward van de Vendel heeft dit op een krachtige m'n anker beschreven, vanuit het oogpunt van een jongen. Deze jongen moet een werkstuk inleveren Wie ben ik? Door het op deze manier te vertellen blijf je betrokken en geboeid van begin tot eind. De illustratie op de kaft is van Martijn van der Linden. In één oogopslag zie je waar het boek over gaat. De kleuren van de vlag van Oekraïne, twee jongens die elkaar niet aankijken en de twee smileys, want ja, het was eerst toch best leuk, terwijl het later minder leuk werd. Knap hoe Martijn dit in één beeld heeft weergegeven. Dit boekje kun je goed gebruiken om eens te praten over oorlog. Deze oorlog is best dichtbij, zeker voor de Oekraïense kinderen die hier naartoe zijn gevlucht. Ook kun je het verhaal gebruiken om eens dieper in te gaan op de verschillen in de culturen die hier in Nederland samenleven.Maar natuurlijk staan er in dit boek zelf ook vele vragen die je kunt gebruiken.Enkele mooie stukjes en zinnen:Juf, Milo is nu bijna twee meter.Je hebt hem vorig jaar gezien toen hij me van het plein op kwam halen. Toen stak hij ook al een nek en een hoofd bo en mij uit, maar hij is belachelijk uitgeschoven de laatste tijd. Ik pas onder zijn oksel en wat ik daarover zeggen wil: hij heeft eindelijk een sollicitatiegesprek met de deo gevoerd.
Maar nu is het mei en de stilte maakt nog veel meer lawaai dan dat geschreeuw.
Mijn vingers gillen dat ze niet meer willen en mijn kont heeft verkering gevraagd aan mijn bureaustoel, maar ik denk dat ik een antwoord heb gevonden op je vraag.
Een gezin gaat vertrekken, laat alles achter. En telkens is er een wens. De wens verandert telkens, totdat ze de ultieme wens ontdekt hebben.
De tas wenste dat hij groter was. Het donker wilde lichter zijn. De droom had langer willen duren. De klok wenste langere uren.
De wens is op het eerste gezicht een nogal donker prentenboek. De vrolijke kleuren missen. Maar wanneer je het verhaal leest, dan begrijp je dat ook meteen. Het boek gaat namelijk over mensen die vluchten. Hoe indrukwekkend is dit? Een prentenboek dat je er bij kan pakken wanneer je het over vluchten hebt. Het bestaat uit erg mooie, maar donkerkleurige platen waar je de rauwe sfeer echt meekrijgt. Deze zijn gemaakt door Victo Ngai. De tekst, op elke twee bladzijden een regel, is geschreven doir Muon van Thi en is ook nog eens op rijm. De vertaling komt van Hans & Monique Hagen. Ik vind het echt een heel indrukwekkend boek. Hij heeft niet voor niets de zilveren griffel. Je kan dit boek voor het onderwerp gebruiken, maar ik n de bovenbouw ook als gedicht en dan de kinderen laten bedenken waar het eigenlijk om gaat.
De tas wenste dat hij groter was. Het donker wilde lichter zijn. De droom had langer willen duren. De klok wenste langere uren.
De wens is op het eerste gezicht een nogal donker prentenboek. De vrolijke kleuren missen. Maar wanneer je het verhaal leest, dan begrijp je dat ook meteen. Het boek gaat namelijk over mensen die vluchten. Hoe indrukwekkend is dit? Een prentenboek dat je er bij kan pakken wanneer je het over vluchten hebt. Het bestaat uit erg mooie, maar donkerkleurige platen waar je de rauwe sfeer echt meekrijgt. Deze zijn gemaakt door Victo Ngai. De tekst, op elke twee bladzijden een regel, is geschreven doir Muon van Thi en is ook nog eens op rijm. De vertaling komt van Hans & Monique Hagen. Ik vind het echt een heel indrukwekkend boek. Hij heeft niet voor niets de zilveren griffel. Je kan dit boek voor het onderwerp gebruiken, maar ik n de bovenbouw ook als gedicht en dan de kinderen laten bedenken waar het eigenlijk om gaat.
Tas en haar moeder hebben een heerlijk leven. Maar dan ineens is er IETS en moeten ze weg naar een ander land. Mama heeft zaadjes in de vlechten van Yaa gestopt. Eerst begrijpt Yaa niet waarom, maar later doet ze er iets heel bijzonders mee!
Soms, heel soms, wordt alles anders…Vlecht Yaa's moeder met trillende handen mooi zwart haar.Verstopt ze zaadjes in elke vlecht.Zaadjes die zelf een verhaal vertellen.
Het meisje met de zaadjes in het haar is een boek dat is geschreven om ons allen te herinneren dat er een slavernijverleden is en wat dit voor mensen betekent. Vanwege het stoppen van de slavernij, 150 jaar geleden, is dit boek uitgebracht. Ik vind het zo belangrijk dat we deze herinneringen levend houden, zodat dit nooit meer zal gebeuren! Nancy Bosmans heeft ervaringen van tot slaaf gemaakten verwerkt in dit boek. In de voormalige koloniale gebieden, zie je ook nog steeds gewassen die hier ons aan herinneren. Wat een bijzonder verhaal is dit geworden! Achterin het boek staat een qr-code. Die brengt je naar de site waar je voorleesvragen en meer informatie kunt vinden over dit verleden. De prachtige, fotografische tekeningen zijn gemaakt door Lisa van Winsen. Ik vind eigenlijk dat op elke basisschool dit boek aanwezig moet zijn. Met dit boek heb je gelijk de gehele uitleg over het slavernijverleden te pakken. En je kan het in de middenbouw voorlezen met de leesvragen, maar in de bovenbouw kun je er natuurlijk wat dieper op ingaan. Er is zelfs een speurtocht over kralen, Blauw heet het, dat je stap voor stap meeneemt in de geschiedenis van de slavernij. Hoe gaaf is dat?! Je merkt het al, ik ben erg blij met dit boek!
Soms, heel soms, wordt alles anders…Vlecht Yaa's moeder met trillende handen mooi zwart haar.Verstopt ze zaadjes in elke vlecht.Zaadjes die zelf een verhaal vertellen.
Het meisje met de zaadjes in het haar is een boek dat is geschreven om ons allen te herinneren dat er een slavernijverleden is en wat dit voor mensen betekent. Vanwege het stoppen van de slavernij, 150 jaar geleden, is dit boek uitgebracht. Ik vind het zo belangrijk dat we deze herinneringen levend houden, zodat dit nooit meer zal gebeuren! Nancy Bosmans heeft ervaringen van tot slaaf gemaakten verwerkt in dit boek. In de voormalige koloniale gebieden, zie je ook nog steeds gewassen die hier ons aan herinneren. Wat een bijzonder verhaal is dit geworden! Achterin het boek staat een qr-code. Die brengt je naar de site waar je voorleesvragen en meer informatie kunt vinden over dit verleden. De prachtige, fotografische tekeningen zijn gemaakt door Lisa van Winsen. Ik vind eigenlijk dat op elke basisschool dit boek aanwezig moet zijn. Met dit boek heb je gelijk de gehele uitleg over het slavernijverleden te pakken. En je kan het in de middenbouw voorlezen met de leesvragen, maar in de bovenbouw kun je er natuurlijk wat dieper op ingaan. Er is zelfs een speurtocht over kralen, Blauw heet het, dat je stap voor stap meeneemt in de geschiedenis van de slavernij. Hoe gaaf is dat?! Je merkt het al, ik ben erg blij met dit boek!
Teus is verhuisd naar een andere buurt en gaat ook naar een andere school. Daar heeft hij nog geen vrienden, dus gaat hij na schooltijd kijken in zijn oude buurt of zij vriend daar nog is. Daarna fietst hij automatisch naar zijn oude huis. Daar ontmoet hij Rayan, de jongen die nu in zijn huis gaat wonen. Er zijn bouwvakkers bezig om de woning klaar te maken. Teus gaat naar de buurman die een sleutel van het huis heeft. Daarna kunnen Rayan en Teus het huis in. Rayan woont in een AZC. Teus mag mee om daar te kijken. Wanneer Teus thuis over Rayan vertelt, mag hij van zijn ouders er niet meer naartoe. Toch doet hij dat stiekem wel, en dan komt zelfs de politie er nog bij…
'Ik ben in Nederland soms nog banger dan in Afghanistan.''Hoe kan dat nou?''Er zijn hier geen schuilkelders.'
Fietsen door een leeg huis is een prachtig verhaal over de vriendschap tussen en Nederlandse jongen en een statushouder. Tussendoor leer je ook nog hoe het was om in Afghanistan te zijn en hoe het is om in een AZC te wonen. Het is echt mooi beschreven door Robert van Dijk. De illustraties zijn van Khattar Shaheen. Op de illustratie op de kaft zie je echt mooi hoe 'normaal' de vriendschap tussen de beide jongens is. Wat een prachtig boek! Het boek heeft 120 bladzijden en bij elk hoofdstuk staat een afbeelding in zwart/wit. Het is makkelijk te lezen, omdat iedere zin weer op een nieuwe regel begint. Ook is het lettertype mooi groot. Het is voor kinderen vanaf 9 jaar. Ik raad het zeker aan om eens te lezen! En dat doen er meer, aangezien het boek is geselecteerd voor de kinderjury 2025.
'Ik ben in Nederland soms nog banger dan in Afghanistan.''Hoe kan dat nou?''Er zijn hier geen schuilkelders.'
Fietsen door een leeg huis is een prachtig verhaal over de vriendschap tussen en Nederlandse jongen en een statushouder. Tussendoor leer je ook nog hoe het was om in Afghanistan te zijn en hoe het is om in een AZC te wonen. Het is echt mooi beschreven door Robert van Dijk. De illustraties zijn van Khattar Shaheen. Op de illustratie op de kaft zie je echt mooi hoe 'normaal' de vriendschap tussen de beide jongens is. Wat een prachtig boek! Het boek heeft 120 bladzijden en bij elk hoofdstuk staat een afbeelding in zwart/wit. Het is makkelijk te lezen, omdat iedere zin weer op een nieuwe regel begint. Ook is het lettertype mooi groot. Het is voor kinderen vanaf 9 jaar. Ik raad het zeker aan om eens te lezen! En dat doen er meer, aangezien het boek is geselecteerd voor de kinderjury 2025.
Hier weer eens een boekentip. Bijna iedere school heeft er wel eens mee te maken: vluchtelingen. Kinderen om hen heen weten vaak wel iets over vluchtelingen, maar ja, je hebt heel veel verschillende vluchtelingen. En hoe leg je dit en alle nare omstandigheden voor vluchtelingen nu aan kinderen uit? Daar is dit boek echt heel geschikt voor. Op ieder flapje staat een woord of vraag. Achter het flapje staat de uitleg. Zo kun je dus alle vragen die kinderen hebben, samen met dit boek uitleggen en bespreken. Denk je eens in hoe fantastisch zo'n kringgesprek over vragenronde kan zijn! Ik vind dit boek een echte aanrader!Ik ben dan ook blij dat Els Peeters dit boek heeft vertaald, zodat we het hier ook kunnen gebruiken.
Mirza, een jongen van 10 (zijn moeder is al voor hij kon praten overleden) rijdt met zijn vader in de auto. Zijn vader lijkt blij, maar huilt ook. Ze rijden naar het buitenland, naar het huis van opa en oma. Daar is het verlaten. Er is een steen door het raam gegooid. En het is er koud, maar papa zegt dat we niet meer teruggaan… Wat nu? Mirza hoort vaak de stem van zijn beste vriend Lucas in zijn hoofd en vertelt wat er speelt en waar hij mee zit. Voor dagelijkse simpele dingen krijgt hij punten. Wanneer zij genoeg heeft, heeft hij een extra leven. Maar wat heb je aan een extra leven wanneer dit leven al niet zo leuk is? Zou Lucas hem kunnen helpen? Komt hij ooit weer terug naar zijn land?
Wat spijt hem? Mijn echt leven ligt twee dagen en twee nachten rijden bij me vandaan. Alles is daar en gaat gewoon door, zonder mij.
Vandaag komen we niet meer thuis is een indrukwekkend verhaal van de fantastische schrijver: Enne Koens. Het verhaal gaat over hoe het is om ineens te vluchten naar een ander land. Ze behandeld vaker indrukwekkende thema's, maar brengt het op zo'n prettige manier, dat het prettig leesbaar is. Ook weet ze heel goed hoe je in het brein van een kind kruipt en schrijft exact wat een tiener zou zeggen of denken. Hierdoor leef je in dit boek helemaal mee met Mirza. De illustraties zijn van Maartje Kuiper. Ze zijn een beetje droomachtig, mystiek en met sjablonen. Het kleurgebruik is ook echt fantastisch. Alles in licht oranje/bruine en grijs/zwarte tinten. En bij elk hoofdstuk is er een lichtoranje of donker bijna zwarte pagina. Erg mooie vormgeving! Wie een verhaal zoekt over vluchten en de gevolgen daarvan moet zeker dit boek eens lezen!
Wat spijt hem? Mijn echt leven ligt twee dagen en twee nachten rijden bij me vandaan. Alles is daar en gaat gewoon door, zonder mij.
Vandaag komen we niet meer thuis is een indrukwekkend verhaal van de fantastische schrijver: Enne Koens. Het verhaal gaat over hoe het is om ineens te vluchten naar een ander land. Ze behandeld vaker indrukwekkende thema's, maar brengt het op zo'n prettige manier, dat het prettig leesbaar is. Ook weet ze heel goed hoe je in het brein van een kind kruipt en schrijft exact wat een tiener zou zeggen of denken. Hierdoor leef je in dit boek helemaal mee met Mirza. De illustraties zijn van Maartje Kuiper. Ze zijn een beetje droomachtig, mystiek en met sjablonen. Het kleurgebruik is ook echt fantastisch. Alles in licht oranje/bruine en grijs/zwarte tinten. En bij elk hoofdstuk is er een lichtoranje of donker bijna zwarte pagina. Erg mooie vormgeving! Wie een verhaal zoekt over vluchten en de gevolgen daarvan moet zeker dit boek eens lezen!
In dit ontroerende verhaal Is Roya gevlucht naar Nederland met haar ouders. Zodra ze hier een huis hebben, vindt Roya dat er ook een huisdier bij hoort. Ze halen een konijn: Misjka. Iedereen in het gezin is dol op het konijn. Roya vertelt aan Misjka over de vlucht uit haar land en ontdekt dat ze zelf eigenlijk niet eens alles meer weet. Dan is Misjka opeens weg... Misjka is een boek dat gebaseerd is op ware verhalen. Het is prachtig geschreven door Edward van de Vendel. Je leeft helemaal mee met Roya en leert ook de wereld van een vluchteling een beetje kennen. De tekeningen van Annet Schaap zijn prachtig en illustreren het verhaal echt. Af en toe kom je zo'n prachtige tekening met mooie details tegen in het boek. Dat is echt genieten. Je raak zo helemaal in de sfeer van het boek. Kortom: een erg mooi boek, dat prima te lezen is. Edward van de Vendel staat al een aantal keren op deze pagina. Dat is geen wonder, want zijn boeken en vertalingen zijn prachtig. Zo zijn er: Gloei Super guppie is alles Het bamboemeisje Allemaal ook erg mooie boeken. Ik ben fan van Edward van de Vendel!
Alexa heeft in haar klas een lege stoel. Daar zat een leerling die verhuisd is. Maar nu komt daar een jongen te zitten die niet praat, Ahmet. In de pauzes blijft hij binnen. Er gaan verhalen rond dat hij gevaarlijk zou zijn. Alexa is ervan overtuigd dat ze zijn vriend zal worden en probeert op allerlei manieren met hem in contact te komen. Zou het lukken om zijn vriend te worden? Juf Hemsi glimlachte en zei: 'Goedemorgen, allemaal!''Juf Hemsi komt Ahmet voortaan helpen met leren. Misschien kan Ahmet ons dan over een paar weken vertellen over de stad waar hij vandaan komt, en hoe hij het vindt om hier in Londen te zijn.'
Alexa, de ik-persoon, vertelt een prachtig verhaal over hoe de jongen in haar klas, een vluchteling uit Syrië, haar vriend wordt. Het start met de lege stoel achterin de klas, maar wordt steeds tastbaarder. Ook de dingen die vluchtelingen meemaken zijn mooi in het boek verweven. Ik vind het echt een must have voor iedere school.
Alexa, de ik-persoon, vertelt een prachtig verhaal over hoe de jongen in haar klas, een vluchteling uit Syrië, haar vriend wordt. Het start met de lege stoel achterin de klas, maar wordt steeds tastbaarder. Ook de dingen die vluchtelingen meemaken zijn mooi in het boek verweven. Ik vind het echt een must have voor iedere school.
Ditta's moeder praat nooit over haar verleden. Ditta vindt dat lastig, want ze wil graag weten wie haar vader is en daardoor ook eigenlijk wie ze zelf is. Wanneer ze een geschiedenisopdracht krijgt en samenwerkt met Rifka, zet ze door en vertelt haar moeder dat ze haar willen interviewen. Maar dan ontdekken Ditte en Rifka dingen die ze echt even moeten verwerken.
'En na de Hongerwinter,' zegt Rifka, 'hebben ze het over de wederopbouw. En dat terugkijken geen zin heeft.' Ja, dat zijn de verhalen die ik altijd heb gehoord. 'Door dit proces komt er eindelijk aandacht voor de genocide. Daarom vind ik Goedemans goed. Omdat hij dit behandelt.''Ja,' zeg ik. Maar bij alles wat ik hoor, denk ik aan mijn Duitse vader. En dat Rifka niet eens weet aan wie zij haar verhaal vertelt.
Het meisje dat er niet mocht zijn is een boek dat heel duidelijk uitlegt hoe moeilijk het was in de oorlog voor jongeren. Het behandelt vooral de verliefdheid op Duitse soldaten en de gevolgen daarvan. Hoe het was voor de 'moffenmeiden'. (Moeder van Ditte) En wat ik ook erg indrukwekkend vond aan dit boek: de schaamte na de oorlog van een dochter van een Duitse soldaat met een Nederlandse moeder. Oorlog zit nooit in één generatie. Het sijpelt altijd door naar de volgende. Daarnaast geeft Rifka het verhaal mee over een joods meisje dat geadopteerd is, terwijl bijna haar hele familie is vermoord en welke gevoelens daarbij komen. Dit boek heeft verschillende verhaallijnen die uiteindelijk allemaal met elkaar te maken hebben. Wil je echt weten hoe het voelt om in een van deze situaties te zitten? Lees dan vooral dit boek. Dit is echt een boek dat in alle voortgezet onderwijs scholen aanwezig zou moeten zijn.
'En na de Hongerwinter,' zegt Rifka, 'hebben ze het over de wederopbouw. En dat terugkijken geen zin heeft.' Ja, dat zijn de verhalen die ik altijd heb gehoord. 'Door dit proces komt er eindelijk aandacht voor de genocide. Daarom vind ik Goedemans goed. Omdat hij dit behandelt.''Ja,' zeg ik. Maar bij alles wat ik hoor, denk ik aan mijn Duitse vader. En dat Rifka niet eens weet aan wie zij haar verhaal vertelt.
Het meisje dat er niet mocht zijn is een boek dat heel duidelijk uitlegt hoe moeilijk het was in de oorlog voor jongeren. Het behandelt vooral de verliefdheid op Duitse soldaten en de gevolgen daarvan. Hoe het was voor de 'moffenmeiden'. (Moeder van Ditte) En wat ik ook erg indrukwekkend vond aan dit boek: de schaamte na de oorlog van een dochter van een Duitse soldaat met een Nederlandse moeder. Oorlog zit nooit in één generatie. Het sijpelt altijd door naar de volgende. Daarnaast geeft Rifka het verhaal mee over een joods meisje dat geadopteerd is, terwijl bijna haar hele familie is vermoord en welke gevoelens daarbij komen. Dit boek heeft verschillende verhaallijnen die uiteindelijk allemaal met elkaar te maken hebben. Wil je echt weten hoe het voelt om in een van deze situaties te zitten? Lees dan vooral dit boek. Dit is echt een boek dat in alle voortgezet onderwijs scholen aanwezig zou moeten zijn.