Boeken over de tweede wereldoorlog

Ik hoef hier vast niet uit te leggen hoe belangrijk het is om het verhaal over deze oorlog levend te houden. Hieronder een selectie die ik door de jaren heen (her)las.

Rosie, een kinderverzorgster, komt uit een joodse buurt. Wanneer de oorlog uitbreekt, ontmoet ze Kaat, die contact heeft gekregen met Josephine via een groep studenten in Utrecht. Wanneer er steeds meer Joodse mensen worden gedeporteerd, staat Kaat met afschuw naar de Hiddes gezinnen te kijken. Ze wil dit niet! Dit kan niet! Gelukkig weten haar studentenvrienden, Anne en Pim een oplossing en slaan ze de handen ineen om samen kinderen weg te smokkelen. Zo halen ze vele kinderen weg die ze overal in het land laten onderduiken.
'Kaat, je moet dit zien,' zei Anne. Pas nu zag Kaat de uitdrukking op hun bleke gezichten. Haar hart begon sneller te kloppen en ze sprong uit bed. 'Wat is er aan de hand?'Het was alsof ze haar niet konden antwoorden. Pim wees alleen naar het raam. Kaat volgde zijn blik. Toen zag ze hen. In stilte liepen ze door de schemerige straat. Een jongen liep alleen. Twee jonge vrouwen, niet ouder dan Kaat, volgden. Daarna een jong gezin, een vader met een baby in zijn armen en een moeder met een kindje aan de hand. Ondanks de warme zomernacht droegen ze allemaal winterjassen. Rugzakken op de ruggen. Koffers onder de arm. In de verte zag Kaat aan de Kloveniersburgwal een deur opengaan. Een jonge man kwam maar naar buiten. Mensen wier gezicht Kaat niet kon zien, stonden in de deuropening en omhelsden hem. Hij voegde zich bij de stoet die op weg was naar het Centraal Station.Tranen liepen langs Kaats wangen. 'Dit mag niet,' fluisterde ze met een stem die trilde van woede. 'Dit mag niet!'
Dit verhaal klinkt heel mooi en dapper, maar heeft ook een erg verdrietige kant, want niet ieder kind uit het opvanghuis kunnen ze redden. De meiden en alle mensen eromheen krijgen flink wat te verduren. Wie red je wel en wie niet? En waarom lukt het bij Koos niet? Ik heb heel wat tranen gelaten tijdens het lezen van dit boek.

Anne Frank was een joods meisje dat in Duitsland woonde. Toen er dreiging kwam dat er een tweede wereldoorlog kwam, verhuisde ze met haar gezin naar Nederland. Nederland was in de eerste wereldoorlog neutraal, dus hoopte de familie dat de in Nederland veilig zouden zijn. Helaas was dit niet het geval en moesten Anne en haar familie onderduiken. Uiteindelijk werden ze na een lange tijd toch verraden en moesten ze naar een werkkamp. Van daaruit zijn ze vervoerd naar verschillende kampen. De enige overlevende was vader Otto.
Het werd winter en Anne verheugde zich erop met haar vriendinnen te gaan schaatsen. Ze vond dat heerlijk en had het de afgelopen winters zo vaak gedaan als ze kon. Ze droomde ervan het op een dag net zo goed te kunnen als haar neef Bernd in Bazel. Het leek haar heerlijk samen met hem te schaatsen als straks de oorlog voorbij was. Ze zouden iedereen versteld laten staan met hun schaatskunsten!Maar vader moest haar teleurstellen. 'Die wet, Anne, die in september is bekendgemaakt…' begon hij.'Je bedoelt de wet waarin staat dat we niet meer in parken mogen komen. Of in dierentuinen. Of schouwburgen. Of bibliotheken.' Vader knikte. 'De ijsbaan valt daar ook onder. Je kunt niet gaan schaatsen. Het spijt me.'
Het verhaal over de onderduiking van Anne Frank kennen we allemaal via haar eigen woorden uit haar dagboek, dat haar vader Otto Frank na de oorlog heeft laten uitgeven. Janny van der Molen heeft dit verhaal ook beschreven, maar beschrijft het vanuit de blik van Anne. Je leest het verhaal door haar ogen en vanuit haar perspectief. Het boek is ingedeeld in verschillende hoofdstukken. Deze hoofdstukken beginnen met een informatieve tekst waarin heel goed wordt uitgelegd wat er gebeurde in die tijd. Zo kun je bepaalde stukken uit dit boek gebruiken in de lessen over dat onderwerp. Daarna lees je over dit stukje door de ogen van Anne. Dit is erg indrukwekkend. Ik vind dit boek zo goed dat ik het toch in the picture wil zetten ook al is het meer dan 10 jaar oud. Dit boek is ideaal om (gedeeltelijk) voor te lezen in groep 7/8 wanneer het over de oorlog gaat. De verhalen nodigen uit om erover te praten, zeker doordat het zulke persoonlijke teksten zijn. Het dagboek van Anne kent bijna iedereen wel, maar dit boek geeft een mooi opstapje om kinderen toch ook dat boek nog eens te gaan lezen. De illustraties zijn van Martijn van der Linden.

De merel vliegt al jaren rond en kent de oma van Annick goed. Annick heeft net gehoord dat de familie geen match is voor oma om beenmerg te geven, omdat ze niet echt familie zijn. Annick is wel echt familie van oma. Annick wil uitzoeken hoe dit allemaal zit en kijken of ze familie terug kan vinden. Via prenten die oma heeft hangen zoekt ze precies uit hoe het in het verleden en in de tweede wereldoorlog ging.
Ik ben op zoek naar pater Theo. Die is er niet.Hij is hier toch iedere avond?Hij is opgepakt door de SD.Opgepakt? Waarom?Ze beweren dat hij joden liet onderduiken.Ze beweren…? Hebben ze daarvoor bewijs gevonden?Geen bewijs. Alleen geruchten.
Het lied van de merel is een indrukwekkend stripachtig boek. Het verhaal over een ernstig zieke oma wordt gebruikt om de gruwelijkheden uit de Tweede Wereldoorlog te vertellen. Dit verhaal wordt omlijst door de merel, die alles heeft zien gebeuren. Maria van Lieshout heeft dit verhaal geschreven en geïllustreerd. En ik vind het erg indrukwekkend. Natuurlijk is het niet volledig op waarheid gebaseerd, maar er staan wel degelijk veel feiten in dit boek. Ikzelf vind het een verfrissende manier om het verhaal van de oorlog nogmaals te vertellen. Vele jongeren kennen de feiten wel een beetje, maar dit boek nodigt hen ook weer uit tot het lezen van dit verhaal. Simpelweg omdat het eruit ziet als een stripboek met weinig tekst. Ook nodigt het boek uit tot gesprekken over de gebeurtenissen die staan beschreven. Ik hoop dan ook dat er veel scholen zijn die dit boek aan gaan schaffen. Want dit boek verdient het om gelezen te worden.

Joop is net dertien en heeft het horloge van zijn overleden vader gekregen. Wanneer hij eropuit gestuurd wordt door zijn moeder om zijn broer te halen, is er een bombardement. Omdat de sirenes zo vaak gaan is Joop niet naar een kelder gegaan. Wanneer het geluid over is, staat Joop op. Hij kijkt naar een gevel. De gevel valt op hem, maar gelukkig zat er op de plek waar hij staat een raam. Hij heeft het overleefd. Wanneer hij op zijn horloge kijkt ziet hij dat er dertien minuten om zijn. Hij ziet om zich heen allemaal kapotte huizen. Dan ziet hij een meisje, Marie. Haar huis is er niet meer, dus haar familie waarschijnlijk ook niet. Joop denkt dat zijn familie op tijd weg is gekomen. Samen gaan ze door de stad richting het ziekenhuis om mensen te helpen en op zoek te gaan naar de familie van Joop.
'Ik werd verpletterd door de gevel van een gebouw. Maar ik stond net op de plek van het open raam,' zeg ik. 'Het is een wonder dat ik nog leef.' Ze kijkt me nadenkend aan. 'Dat is echt een wonder,' zegt ze dan. 'En ik had ook binnen moeten zijn toen het gebeurde. We waren allebei dus bijna dood. Maar op een of andere rare manier heeft de stad ons gered.'
1300 bommen in 13 minuten is wederom een prachtig boek van de hand van Marte Jongbloed. Zij kan erg goed historische verhalen schrijven door het oogpunt van een kind. Hierdoor leef je helemaal mee met de hoofdpersoon. In dit geval gaat het om het bombardement van Rotterdam in 1940. Mocht je jouw klas willen uitleggen hoe een bombardement tijdens een oorlog aanvoelt, dan ben je bij dit boek aan het goede adres. Helaas zijn er in de wereld nog steeds oorlogen, dus blijft dit een actueel onderwerp.Al heeft deze familie uit het boek niet bestaan, de gebeurtenissen zijn wel echt. Ze komen uit dagboeken en verslagen over de oorlog.Achterin het boek staan nog meer feiten en ook meer leestips en informatiebronnen.

Suus en Niek, de Sunny Twins, belanden weer in een nieuw avontuur. Er is ingebroken bij tante Pol, maar volgens haar is er niets gestolen. Gelukkig heeft Niek een fotografisch geheugen en ontdekt hij dat er iets is met een kast. Daarachter zit een ruimte, maar op een klein papiertje na is die leeg. Zou daar iets gelegen hebben dat nu gestolen is? Boek had wel een vreemde man gezien laatst bij dit huis. Hij maakte foto's. Hij bespreekt het met Suus, maar wanneer hij dezelfe man ineens in de winkel tegenkomt weet hij het zeker! De Sunny Twins gaan op zoek!
Met grote rode letters staat er DETECTIVEBUREAU SUNNY TWINS op. Hij bladert door naar een lege bladzijde, pakt een zwarte pen en schrijft 'Aanwijzingen '. In kleinere letters gaat hij verder: * Inbraak bij tante Pol. Waarom is er niets meegenomen?* Spullen uit speelgoedkast liggen door elkaar heen. Werk van inbrekers?* Ruimte achter het luik in de kast was leeg. Er lag alleen een papiertje.
Het gestolen schilderij is alweer het derde deel uit de serie Sunny Twins. Deze keer draait het weer om de tweede wereldoorlog. En dan met name de kunstschatten en waar die bewaard werden. Er is geen schilderij gestolen, maar de rest is wel waar. In kasteel Loevestein zijn er veelSchilderijen en andere schatten verborgen tijdens de tweede wereldoorlog. Dit kwam doordat de Duitsers de bunkers waar de waren eerst lagen wilden gebruiken voor de Atlantikwall, hun verdedigingsstelsel. Annette van der Plas heeft deze feiten gebruikt om weer een lekker spannend boek te schrijven. En ja, spannend is het zeker! De prachtige illustraties zijn van Irene Berbee. Zij heeft de Sunny Twins een gezicht gegeven en neemt je verder mee in het verhaal door haar verbeelding. Ik ben echt heel blij met deze serie. Het behandeld feiten, maar niet op een enge manier. Op blz 35/37 gaat het over de schatten in Loevestein. Je kunt dit stukje uit het boek gebruiken om het onderdeel kunstschatten in de oorlog te behandelen. Op blz 76 staat: 'Laat duizend bloemen maar bloeien.'Deze zin wordt ook uitgelegd op de rest van de bladzijde. Hier kan je bijvoorbeeld een mooi gesprek over hebben in de groep. Niets over oorlog, maar wel burgerschap en dat is altijd goed natuurlijk.

Feline is net verhuisd. Wanneer ze haar bed verschuift, ontdekt ze een luik. Daar vindt ze het oude plakboek van haar opa. Daarin heeft hij knipsels bewaard die over de tweede wereldoorlog gaan. Wanneer Feline dit aan haar opa laat zien, geeft opa haar een adres. Daar komt ze Max tegen. Hij maakt met zijn vriend Arne een krant over de pettenfabriek. Op een plakkaat op het huis staat: In dit huis woonden zeven gezinsleden van de familie Van der Vegte. Zij verborgen hier van augustus 1942 tot aan de bevrijding in mei 1945 toen joodse stadsgenoten die behoorden tot de families Krukziener en Noach. Daarna gaan we terug in de tijd en lezen we drie verhalen over kinderen in de oorlog: Bram, joods, en een van de gezinsleden die onderdoken in de fabriek. Sonja, wiens vader joods is en gezocht wordt. En David die ook onderdook met zijn familie en na de oorlog zijn eigen huis niet meer in kon. (Hij woonde in een huurhuis, maar zijn familie was ook het koophuis kwijt) Feline gaat met Mila, Max en Arne samen een spreekbeurt houden over wat ze hebben ontdekt.
Als hij bij de houten noodbrug aankomt, staat hij stil en hij kijkt om zich heen. De oorlog is nog overal. Een oude man komt naast hem staan. Hij zucht diep. 'Alle bruggen opgeblazen, de huizen beschoten en gebombardeerd… Het zal wel lang duren voordat het er hier weer een beetje netjes uitziet en iedereen weer een fatsoenlijk huis heeft.'David likt even opzij. Zal hij zeggen dat hun huis niet gebombardeerd is of beschoten, maar ingepikt?
Wij woonden hier is een heel mooi boek dat gebaseerd op feiten echt voor kinderen is geschreven. Je kijkt mee door de ogen van kinderen in de oorlog. Dat is de kracht van dit boek. Martine Letterie heeft opdracht gekregen om dit boek te schrijven van Gerdien Verschoor, erfgoedadviseur in Zutphen. Wat is dat een goede zet geweest! Nu is er weer een goed boek om kinderen in Nederland die niets van oorlog weten, toch iets te laten proeven van hoe het is om het mee te maken. Veel vluchtelingen die hier zijn weten dat helaas maar al te goed. Oorlog blijft hoe dan ook actueel. De illustraties van Saskia Halfmouw zijn er ok echt heel passend. Je kan duidelijk zien dat ze samen met Martine goed onderzoek heeft gedaan in Zutphen. Ik vind dit boek echt een aanrader voor elke school!

In dit boek ga je mee met Anna, die het begin van de oorlog vertelt. Ook lees je het verhaal van Els, die ons meeneemt in haar verhaal over distributiebonnen en smokkelen. Dan is er een verhaal van Adam die je laat meevoeren in het gevecht, Antoon die vertelt over een bombardement en Riet die ons meeneemt door de laatste dagen voor de bevrijding. Lara laat ons meeneemt na de oorlog mee in de wederopbouw, haar opa heeft veel daarin betekent. En het laatste verhaal gaat over struikelstenen, waar Felix veel over leert.
Vader loopt over de houten vloer naar Els toe. Zijn stem klinkt vriendelijk als hij zegt:'Je bent nu al een grote meid.' Hij buigt zich nog iets meer naar voren en zijn ogen staan dwingend als hij vervolgt:'Ik ben al twee nachten op pad geweest. Nu is het jouw beurt.' 'Vraag je me nu om eten te gaan halen?''Het spijt me.'
Roosendaals kinderen in oorlogstijd is echt een heel mooi bruikbaar boek tijdens je lessen over de oorlog. Vele onderwerpen worden behandeld in toegankelijke verhalen. Je kan zo een hoofdstuk eruit halen en daar bijvoorbeeld een close reading les bij geven. Saskia van den Brand schrijft hier een indrukwekkend boek, waar ik heel veel lesuren mee kan vullen. Zo knap hoe ze van leerkracht naar schrijfster is gegaan. Ze schrijft echt waardevolle boeken, waar ze zelf zo achter staat. In al haar boeken krijg je ook een persoonlijk woordje van haar. Dit boek kwam zelfs in mooi inpakpapier binnen. Je snapt vast wel dat ik dan van haar (en haar boeken) ben.

Wat is oorlog en hoe ontstaat het? Wanneer je naar de geschiedenis kijkt, leer je dat er verschillende redenen zijn. Arend van Dam beschrijft in dit boek het oorlogvoeren door de jaren heen. Hij start bij de eerste oorlog, die in Akkadië, waar stadsbewoners tegen herdersvolken vechten. In Egypte, de slag om Megiddo zette de farao boeren in om voor hem de steden te veroveren en zo zijn land te vergroten. Volgens keizer Qin, van het terracottaleger, ben je pas onoverwinnelijk als het onoverwinnelijk klinkt en er onoverwinnelijk uitziet. De Grieken veranderden het leer van de kleding in ijzer. Hannibals leger had olifanten ingezet. En zo gaan we door tot we bij het oorlogvoeren van nu aankomen en de vredesmissies.
Atilla de Hun en de uitvinding van de stijgbeugel. Jeanne d'Arc, een jonge vrouw als legeraanvoerder. De uitvinding van het buskruit. Al deze feiten en nog veel meer komen langs in dit fjord van Arend van Dam. Met illustraties van Roland Sillem, die nog meer verduidelijking bieden dan er in de tekst al staat. Na het lezen van dit boek ben je echt op de hoogte van het voeren van oorlog. Dit boek is dus ook een echte must have voor alle schoolbibliotheken.

Het is 1945. De mensen in Berlijn zijn bang. Ze zitten ondergedoken in de schuilkelders en halen wanneer ze kunnen voedsel op de bon. Er komen mensen thuis die dood waren gewaand, maar die worden verstopt voor de rest van de onderduikers. Er liggen lijken verspreidt. De angst is voor de Russen. Zo erg zelfs dat er ampullen met cyaankali in de hand worden genomen. Waar is men banger voor? De Russen? Of de dood?
Ik houd mijn hoofdtussen mijn knieën,klem mijn handen om mijn oren,en houd mijn mond open.Zo hebben we het geleerd.Goede Duitse meisjes kennende juiste houdingom aan de luchtverolaatsing van ontploffingente weerstaan.
Wat ons nog rest is echt een enorm goed boek! Ik heb het echt met heel veel aandacht en soms afschuw gelezen. Wat hebben de mensen in Berlijn allemaal moeten doorstaan? We weten hier in Nederland allemaal de verhalen over de Nederlanders, maar wat is het toch goed om dit boek eens te lezen! Het is zo'n gek idee dat sommigen in een vorige generatie een hekel hadden aan alle Duitsers. Er waren natuurlijk ook veel mensen die de oorlog overkwam. Zij deden wat ze moesten doen om te overleven. Ik heb de rest van de dag, na het lezen van dit boek, nog even stilgezeten. Aline Sax, wat heb jij een prachtig boek geschreven! Het omslagontwerp is van Bart Luijten. Ik ben er even stil van…

Het huis aan de Prinsengracht kennen wij natuurlijk allemaal als het Anne Frank huis. Maar voordat Anne Frank er heeft geschuild in de oorlog met haar hele gezin, was er al heel veel gebeurd in en rond het huis. De schrijver vertelt het hele verhaal over het huis en al haar bewoners.
Ze bouwden een fraai huis met sterke muren van baksteen, stevige vloeren van vurenhout en een groene voordeur. Maar de steenhouwer had meer ruimte nodig. Aan de achterkant werd nog een huis gebouwd, met een grote zolder. Toen alles eindelijk af was, vierden ze groot feest.
Het huis aan de Prinsengracht is een mooi informatief boek. Het vertelt de gehele geschiedenis over het huis en waar en hoe het is gebouwd, maar ook wie er allemaal hebben gewoond. Wist je dat er zelfde brand is geweest? Ik heb dit boek met veel interesse gelezen en ik denk dat meerderen dat zullen doen. Thomas Harding heeft het boek geschreven en de illustraties zijn van Britta Teckentrup. De vertaling uit het Duits is gedaan door Annelies Jorna.

In de herfst van 1945, toen de oorlog net voorbij was, moesten veel kinderen aansterken in Zweden. Ze gingen met alles wat nog paste in een koffer of doos naar een tijdelijk pleeggezin. Ook de 11-jarige Wim gaat. Hij spreekt geen Zweeds en is blij dat hij af en toe met Guus, een vriend uit Nederland die vlakbij woont mag bellen. Maar dan gaat de tijd voorbij. Hij leert Zweeds en heeft steeds minder nachtmerries. Ook heeft hij het zo naar zijn zin in dit gezin met zijn nieuwe broers en zus. In dit verhaal lees je niet alleen de kant van Wim, maar ook de kant van Britta, de dochter uit het gezin. Zo bijzonder hoe vreemden door deze situatie zo dicht naar elkaar groeien. Na bijna een jaar wil Wim dan ook eigenlijk graag langer blijven. Hij weet niet wat hem te wachten staat in Nederland. Zijn de huizen weer heel? Is er genoeg voedsel? In Zweden is geen oorlog geweest en is alles heel en er is eten in overvloed. Maar toch moet hij terug. En dat is maar goed ook, want hij mist zijn eigen thuis eigenlijk ook ik wel een beetje.
Ik telde de dagen af tot het moment dat ik naar mijn Zweedse familie zou gaan, die buiten Nyköping woonde. Ik wist niet waar die plaats lag. Mijn vriend Guus zou logeren bij de dominee in Jönåker. Die stad lag niet ver van Nyköping, zeiden de mevrouwen van Rädda Barnen tegen ons. We zouden er in elk geval samen met de trein naartoe reizen. ……In de trein kregen we koude Zweedse pannenkoeken. Ze smaakten heerlijk. Ik ben dol op pannenkoeken. Ik moest aan moeders pannenkoeken denken. Opeens verlangde ik ontzettend naar huis. Mijn ogen stonden vol tranen. Ik keek uit het raampje zodat niemand zag dat ik verdrietig was. Dit was allemaal de schuld van de oorlog.
De Tulpenjongen is een ontzettend goed geschreven boek. Er zit wel wat herhaling in zo af en toe, maar dat is ook wel weer goed. Ik vind het vooral heel sterk dat er twee kanten van het verhaal worden belicht. Zo heb je een completer beeld van wat er zich heeft afgespeeld in die tijd zo net na de oorlog. Dat er kinderen naar het buitenland waren gegaan om aan te sterken had ik wel eens gehoord. Maar dit boek voegt veel aan mijn kennis toe. Christina Wahldén, de dochter van Britse uit het boek, heeft dit boek geschreven. Britta en Wim hebben nog veel contact met elkaar gehad na die tijd. Je merkt ook echt dat dit boek net veel liefde voor beiden is geschreven. Ik vind dit een toevoeging aan de boeken die er al zijn. Ik heb ook al wat ideeën om het in school te gaan gebruiken. Op bladzijde 55/57 staat de herinnering van Wim aan het begin van de oorlog. Zijn buurmeisje was Joods en hij beschrijft hoe zij ineens weg waren. Verderop in het boek vraagt hij aan zijn moeder waar zijn vriendinnetje Esther was. Dan geeft moeder aan dat de familie nooit is teruggekomen. Je kunt n.a.v. deze tekst een mooie les over de jodenhaat en razzia's geven. Op blz 71/78 gaat het over eten en honger. Dit is een mooi aanknopingspunt om het te hebben over de hongerwinter. Omdat deze teksten zijn geschreven uit het oogpunt van een kind, is het naar mijn mening voor de kinderen van nu beter te begrijpen dan wanneer je een tekst uit een lesboek hanteert. Wat ben ik blij dat Lammie Post-Oostenbrink dit boek heeft vertaald uit het Zweeds!

Krijn woont met zijn vader en moeder in de bakkerij waar zijn vader werkt. Het is 1944 en de vader van Krijn drinkt vaak openlijk koffie met Duitsers. Daarom denken de mensen dat ze ook lid zullen zijn van de NSB. Maar niets is minder waar. Ze verbergen een joods gezin boven, met drie kinderen. Op Dolle Dinsdag loopt Esther, het kleinste joodse kind de straat op. Krijn moet haar gaan zoeken. Hij haalt haar uiteindelijk op bij de schoenmaker. Dit liep gelukkig goed af. Het is een tijd vol geheimen en verraad. Krijn zit via de meester ook bij het verzet. Zijn vader weet het, maar zijn moeder niet. Krijn krijgt een opdracht. Hij moet de wapens vinden die gestopt worden met parachutes. Dit doet hij samen met Bertus, terwijl Bertus Krijn en zijn familie eigenlijk niet vertrouwt.
Krijn dacht aan zijn moeder. Als ze zou weten wat hij ging doen, zou ook zijn geen oog dichtdoen vannacht. Hij vroeg zich af of zijn vader wel wist wat er zou gebeuren. Dat moest haast wel, anders kon hij nooit het huis uit komen zonder dat zijn moeder het in de gaten had. 'Nog vragen?' vroeg de meester. 'Ja,' vroeg Bertus. 'Wat doen we als er ineens Duitsers opduiken?''Verspreiden en bovenal zorgen dat je niet gepakt wordt.'
Ontzet is een boeiend boek over een jongen van 11, die bij het verzet zit. Het is zo geschreven, dat je helemaal meeleeft met Krijn. Alle moeilijkheden en twijfels die mensen in het verzet hadden en voelden, komen in dit boek aan bod. Gerard van Gemert heeft het echt fantastisch geschreven. De illustraties zijn van Rudi Jonker.

Het is 1939 en Ada woont met haar moeder en haar broertje Jamie in een eenkamerappartement. Ada heeft een klompvoet en mag daarom nooit naar buiten van haar moeder. Haar broertje mag dat wel en steekt nog wel eens een peer of appel voor hen. Maar dan breekt de oorlog uit en mag Jamie naar Engeland. Ada heeft al een tijdje geprobeerd om te lopen e kan het nu redelijk. Ze gaat met haar broertje mee. Stephen komt hem tegen en vraagt zich af waarom haar moeder zegt dat ze gehandicapt is. Hij had altijd gedacht dat ze niet kon praten, omdat hij haar alleen vanachter het glas zag brabbelen. Wanneer ze na een lange treinreis aankomen op het platteland, is er voor elk kind een gezin die hen opneemt, behalve voor Ada en Jamie. Dan neemt de strenge vrouw hen mee naar een alleenstaande vrouw, mevrouw Smith. Zij is erg aardig voor Ada en Jamie en wil zelfs de klompvoet van Ada laten ondersteunen door krukken. Ada leert paardrijden op Butter en wil eigenlijk nooit meer weg. Jamie daarentegen wil net als zijn vriendje Billy naar huis. Gelukkig voor Ada houdt mevrouw Smith haar poot stijf en blijven ze voorlopig… maar dan gaat Jamie naar school en moet Ada thuisblijven. Ze leert zichzelf paardrijden aan, net zoals ze zichzelf het lopen aanleerde. En dan brengt ze op een dag Maggie naar huis, nadat het paard waar ze op zat op hol sloeg en Maggie eraf gooide…
'Als jij niet gestoord bent, waarom houdt ze jou dan opgesloten?''Vanwege mijn voet,' zei ik.Hij schudde zijn hoofd. 'Dat slaat nergens op,' zei hij.'Vanwege… om wat ik heb gedaan waardoor die voet zo geworden is, wat dat ook wezen mag…'Hij schudde zijn hoofd opnieuw. 'Blijft idioot.'
De oorlog die mijn leven redde is echt een boek wat je volledig induikt. Ik kan me dan ook voorstellen dat er een aantal kinderen zijnde dit boek verslinden. Kimberley Brubaker Bradley schrijft dit verhaal zo fantastisch, je waant je echt in de leefwereld van Ada. De illustratie op de kaft is van Bij Barbara. Wat ik ook zo mooi vind, het is ook een beetje een paardenbloem, en die worden op mijn school stukgelezen. Dit boek gaat onze school voorlopig nog niet verlaten!

Laila is samen met haar broertje en haar moeder gevlucht uit Syrië en woont nu in een asielzoekerscentrum in Almere. Haar vader was opgepakt in Syrië, dus is niet in Nederland. Op school doet Laila niet haar best en let niet op. Maar dan krijgt ze de opdracht van m meneer Cohen te helpen met huishoudelijke klusjes. Daar moet ze de zolder opruimen. Tijdens het opruimen vindt ze een blik. Daarin zitten de brieven van Mia, gericht aan Isa. Ze besluit een brief te lezen, maar wil daarna steeds meer weten over Mia en de Tweede Wereldoorlog. Want de brieven zijn uit deze tijd. Wanneer meneer Cohen haar betrapt op het lezen van zijn brieven wordt ze eruit gestuurd. En dan.. neemt het verhaal een wending die je niet verwacht.
Laila veegt de tranen van haar gezicht. Er gaan zo veel gevoelens en gedachten door haar hoofd. Gedachten over haar eigen leven en medelijden en verdriet om dat van Mia en Isa. Ze weet maar al te goed hoe het voelt om zo bang te zijn dat je alleen maar wil verdwijnen, zo snel mogelijk wil vluchten en gewoon weg wil zijn van alles. Weg van alle angst en weg van alle narigheid. Laila weet ook hoe het voelt om vast te zitten in een hel. Een hel waarvan het onmogelijk lijkt om eruit te komen. Laila kijkt om zich heen. Een lange rij kale bomen danst zachtjes in de wind. Hoe treurig deze omgeving ook is, Laila kan zich nog herinneren hoe opgelucht ze was toen ze hier aankwam. Nog opgeluchter dan in toen ze Griekenland aankwamen. Eindelijk in het veilige Europa. Eindelijk geen geweld en angst meer. In de lange maanden die daarop volgden, leerde Laila al snel dat hun lijden nog lang niet voorbij was. Ze waren dan misschien wel veilig, welkom waren ze allerminst.
De brieven van Mia had ik een aantal jaren geleden nog ook gelezen. Toen maakte het net zo'n indruk als nu. Wat een mooie verweving van een vluchtverhaal vanuit Syrië met een verhaal uit de Tweede Wereldoorlog. Wat ik nog meer erg fijn vond, was dat het niet zomaar een verhaal is. Het leest namelijk weg als een detective! De zoektocht van Laila en haar medereiziger. Ik zat constant op het puntje van mijn stoel en wilde het eigenlijk niet wegleggen, zo graag wilde ik weten hoe het allemaal ging aflopen. Astrid zat heeft dit prachtige boek geschreven en de omslag is ontworpen door Jonathan Deelstra.

Suus en Niek (de Sunny Twins) wonen in een dorp waar tijdens de tweede wereldoorlog vliegtuigen zijn neergestort. Tante Pol wil een modeshow organiseren om borden in het dorp te kunnen plaatsen op plekken waar vliegtuigen zijn neergestort. Daar komt informatie over de piloten op te staan, om ze te herinneren. De modeshow is een paar dagen voor de speciale pilotendag. Op die dag komen piloten of familieleden van de piloten om te herdenken. Suus mag meedoen met de modeshow. Maar dan horen ze dat tante Pol een raar briefje heeft gevonden op de deur van de schuur waar de modeshow wordt gehouden. Natuurlijk kraken ze de code die erop staat en gaan ze op zoek naar de betekenis. Maar ze weten natuurlijk niet dat ze hierbij in gevaar komen.
Ik schreef er een nieuwe aanwijzing bij:Baasje van Pinkel schreef briefje om iemand naar zijn schuur te sturen. Waarom?Misschien om de buit van sigaretten naar zijn schuur te laten brengen?' bedacht ik aarzelend.'Dat weten we dus niet zeker,' zei Niek nuchter. 'We hebben geen bewijs hè?. En een goede detective…''Ja, ik weet het, die heeft bewijs. Maar toch moet het bijna wel zo gegaan zijn.'
De geheime schuilplaats is een van de boeken uit de serie Sunny Twins. Deze serie heeft spannende verhalen over de tweeling Suus en Niek, die altijd iets met de geschiedenis van Nederland te maken hebben. Dit deel draait, net als Het geroofde schilderij, over de tweede wereldoorlog. In de verhalen, die geschreven zijn door Annette van der Plas, komen locaties voor die je echt kunt bezoeken. Dit maakt deze serie tot een prachtig geheel. Na het lezen kun je de locaties bezoeken. De illustraties van Irene Berbee zijn erg mooi en ondersteunen het verhaal. Wat ook mooi is: er zijn lesbrief en nog veel meer informatie te vinden bij www.buddybooks.nl of op de site: www.annettevanderplas.nlIk ben echt groot fan van deze serie en zal de boeken dan ook allemaal eens de revue laten passeren.

Fietje is dol op de duiven en elke dag verzorgt ze hem dan ook samen met haar broer Marius. Maar dan breekt de oorlog uit en gebeurt er van alles. Fietsen en kinderwagens worden weggehaald, duiven worden geregistreerd en er is steeds minder eten. Fietje heeft een speciale Babs met de duiven en kan met ze praten. Maar kan zij de duiven veilig houden tijdens de oorlog? 'Werd je net pas wakker?' vraagt Marius zacht. 'Ben je ook zo geschrokken?' Fietje knikt. 'Waar komen al die vliegtuigen vandaan en wat zegt die meneer op de radio?' 'Uit Duitsland. Die meneer vertelt waar gevochten wordt en waar soldaten aan een parachute naar beneden komen.' Gevochten? Soldaten? Fietjes ogen schieten naar het gezicht van ons mam. Die wil over dat soort dingen nooit praten, maar ze luistert er nu wel naar. Haar blik is strak op het lampje van de radio gericht. Ze kijkt niet boos, maar serieus. Fietjes mond wordt droog. Dit is dus echt slecht nieuws.
Verboden te vliegen is een van de prachtige boeken van Martine Letterie. Dit boek is geschikt voor jongere lezertjes en luisteraars. In het boek wordt vertelt door de ogen van Fietje en door die van duif Charlie. Hoe mooi is dat bedacht? En de illustraties van Rick de Haas zijn ook echt fantastisch. Ik vind dit echt een topboek! Je kan hier vele kanten mee op. Lees het hoofdstuk de kinderwagen voor. Hoe zou jij reageren wanneer ze jouw fiets kwamen halen? Of erger: wanneer ze jouw huis zouden opeisen? Waar zou je dan naartoe moeten?
Lees het hoofdstuk de wedstrijdbeker voor. Vraag de kinderen om in groepjes te vertellen aan elkaar wat zij zouden verstoppen thuis, zodat het niet werd weggehaald.
Lees het hoofdstuk boodschappen voor. Vraag: welk eten zou jij niet kunnen missen in de oorlog?

Eddy woont met zijn ouders in Amsterdam wanneer de oorlog begint. Zijn vader wil ze beschermen en daarom verhuizen ze naar Bussum. Maar na de jodenster en het verbod op het komen in verschillende gebouwen moeten ze toch weer verhuizen naar een van de drie aangewezen jodenwijken in Amsterdam. Ze komen in huis bij hun oom, die niet joods is. Wat een geluk bij een ongeluk lijkt: Eddy heeft astma. Daar is hij soms erg benauwd door en hij wordt sneller ziek dan een ander kind. Omdat hij de oorlog even wilde vergeten is hij een middag buiten in de kou gaan voetballen. Hij houdt er longontsteking aan over, waardoor hij bij de eerste razzia nog bij zijn oom mag blijven. Maar dat is van korte duur. Wanneer hij net aan de beterende hand is, en hij net zijn moeder buiten loopt, moeten ze daar vandaan met het transport naar Westerbork. Er hebben zich te weinig joden vrijwillig gemeld voor het werkkamp. Daarom geven zijn opa en oma's zich op. Van hen hoort of ziet hij nooit meer iets terug tot het eind van de oorlog, waar ze op de lijst met overledenen in Auschwitz staan. Uiteindelijk komt E.d. in Westerbork, waar hij het heel zwaar heeft. Omdat zijn vader bij de Joods Raad was gegaan mogen ze op een gegeven moment in plaats van Auschwitz terug naar huis. Hij wordt alleen ondergebracht en gaat van plek naar plek, tot hij bijna aan het eind van de oorlog toch weer terug n Westerbork belandt. Vanuit daar haalt zijn vader hem weer op na de oorlog. Het ik zijn moeder heeft de oorlog overleefd.
'Heb je gekozen?' riep zijn vader vanaf de overloop. 'Nog even.'Eddy keek naar het album dat openlag bij de laatste bladzijde met Nederlandse zegels. Daarna kwamen de Duitse. Hij sloeg de bladzijde om. Eén zegel sprong eruit. Hij was rood en Hitler stond erop, van de zijkant geportretteerd, net als de koningin. Meestal keek Eddy weg als hij bij deze bladzijde aankwam, maar nu dwong hij zichzelf de postzegel goed te bekijken. 'Je moet je vijand kennen, als je hem wilt bestrijden,' had hij zijn vader ooit horen zeggen. Zo deden soldaten dat dus.Op de postzegel leek Hitler een keurige man. Maar dat was precies het verraderlijke. Hij was een sluipmoordenaar, net als zijn soldaten. De kleur van de zegel was rood, als bloed.
Eenzaam in de oorlog heeft een indruk bij mij achtergelaten. Het verhaal is zo mooi verteld. De wanhoop en de kracht van Eddy hebben mij soms doen verbazen, maar wat mij vooral veel deed was de manier waarop hij naar zijn vader en later ook zijn moeder keek. Ze waren helden voor hem. Dit feit en de postzegels, die hij de meeste tijd van de oorlog in een lucifersdoosje in zijn zak had, hielpen hem de moed erin te houden. Dit boek laat mij wederom zien hoe beestachtig sommige mensen werden behandeld. Ik heb diep respect voor Ed van Thijn, die later in Nederland nog zoveel heeft betekent als kamerlid en burgemeester. Maar ik heb ook erg veel bewondering voor Martine Letterie, die boek na boek blijft vertellen over een tijd die we nooit mogen vergeten.
Blz 14 onderaan t/m blz 18 de witregel gaat over het buitensluiten van joden, maar vooral ook over de keuzes die Eddy moest maken over wat hij meenem naar het huis van oom Koos. De postzegels krijgen door het hele boek heen een rol. Na het voorlezen van dit stukje kun je het hebben over die keuzes. Stel je voor dat er nu oorlog is en jij moet je belangrijkste speelgoed kiezen. Wat neem je mee en wat laat je achter?
Het hoofdstuk: de eerste trein naar Westerbork, is echt enorm indrukwekkend. Wanneer je de kinderen in je groep wilt laten weten hoe erg deze transporten waren, dan kan je dit hoofdstuk voorlezen.Er zijn uiteraard nog veel meer aanknopingspunten in dit boek te vinden, maar ik vraag me af of we dit in de basisschool moeten bespreken.

In 1942 vinden Poolse soldaten een jong beertje. Het beertje groeit op tussen de soldaten en leert munitie dragen, stoeit met de soldaten, rookt en drinkt zelfs bier! Met een biertje kunnen ze hem lokken en dingen leren, zo lekker vindt de beer dat. Telkens willen ze hem aan de ketting leggen, want hij maakt al het douchewater op in de cabine en plundert het eten. Maar toch mag hij telkens weer mee. Hij krijgt zelfs de titel Soldaat Wojtek en hoort er echt bij. En nuttig is hij soms ook, als vermaak wanneer hij zijn kunstjes laat zien, maar ook wanneer hij een spion aan het praten krijgt.
'Wat een karakter,' zei hij, ' wat een overlevingsdrift.' Hij leek wel verliefd zoals hij naar Wojtek keek. 'Schrijf deze beer officieel in als nieuwe rekruut van het Poolse leger,' zei de commandant tegen een korporaal. En tegen Pjotr en Stanislav zei hij: ' Als we allemaal zo'n wilskracht zouden tonen als deze beer, dan was de oorlog zo gewonnen.
Soldaat Wojtek is een al wat ouder boek, maar dat geeft niks, want er is geen ander kinderboek over deze gebeurtenis tijdens de tweede wereldoorlog dan deze. Het zal niemand verbazen dat Bibi Dumon Tak dit boek heeft geschreven. Ze is een meester in het schrijven en vertalen van boeken over dieren. De tekeningen van Philip Hopman zijn ook echt fantastisch! Op de kaft zie je gelijk al waar het boek over gaat. Ik blijf dit een prachtig verhaal vinden en heb er dan ook een link bij gezocht en wat korte lesideeën gemaakt.Voor het lezen bekijk je met de kinderen de kaft. Waar zal dit verhaal over gaan? Bibi Dumon Tak heeft al heel veel boeken over dieren geschreven en vertaald. Denk je dat dit echt is gebeurd?
Blz 14/ 18Hier vinden de soldaten een beertje. Denk je dat de beer in het leger kan meedoen? Schrijf of teken daar maar eens wat over. Blz 38/39 gaat over de douchecabine. Lees het stukje voor tot de tweede witregel op blz 39. De vraag is:Waarom moet de douchecabine op slot van Pjotr?
Lees blz 45/50 tweede witregel voorStel nu de vraag: waarom zegt Stanislav dat er nu niks lolligs te beleven valt? Lees hoofdstuk 10 voor. De soldaten willen soldaat Wojtek mee als mascotte. Heb jij ook wel eens een mascotte meegenomen ergens naartoe? Lees voor blz 80 vanaf de witregel tot blz 84 Het leverde hem opnieuw een daverend applaus op.Laat de kinderen nu bedenken hoe ze de beer naar beneden kunnen krijgen. Dit kun je laten schrijven of tekenen.
Hier is een kort stukje met foto's van Wojtek. In het Engels staat beschreven wat de beer allemaal heeft meegemaakt en waar hij na de oorlog naartoe ging. Deze link kan een vorm van boekpromotie zijn. Laat het filmpje zien en vertel dat dit boek het hele verhaal vertelt.
https://youtube.com/shorts/hvvMOAicj1Y?si=kjRW2HE8zmw5u56a

Leo is een joodse jongen die om zich heen ziet dat er veel dingen veranderen. Ze mogen bijvoorbeeld niet meer naar een gewone school, maar nu moeten ze ook nog een ster dragen! Dat is toch wel heel erg. En dan wordt er ineens heel vroeg aangebeld en moeten ze mee. Eerst met een vrachtwagen naar het gemeentehuis en dan wanneer het donker is naar Amsterdam. Om vervolgens de trein naar Westerbork te nemen. En dat is geen gewone trein, maar een goederentrein. Wanneer ze in Westerbork aankomen vraagt Leo naar opa en oma. Gelukkig voor Leo ziet hij oma weer in het kamp, maar zijn opa is erg toegetakeld en sterft de dag na aankomst in het kamp.
'Wat is Westerbork, papa?'Papa en mama kijken elkaar aan. Ze zoeken naar woorden en mama is de eerste die wat zegt. 'Het was een vluchtelingenkamp voor joden die uit Duitsland naar Nederland vluchtten. En nu is het een kano voor alle joden in Nederland.'Een kamp. Dat klinkt als kamperen. Hij ziet een kampeerplaats voor zich met tenten en vrolijke vlaggetjes. Gaan ze nu in een tent wonen? Hij durft het niet te vragen.
De groeten van Leo is een ontzettend mooi boek. Martine Letterie schrijft namens Leo. Leo omschrijft zijn gevoelens en gedachten. Dit is erg indrukwekkend. Je krijgt telkens weer nieuwe informatie over het leven daar. Ik vind het een heel goed boek. Er zijn veel stukken tekst waarbij de vragen van Leo staan. Die zou je in de klas heel goed kunnen gebruiken om te kijken wat de kinderen allemaal al weten. De tekeningen zijn van Leo Meijer en de foto's in het boek van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Het heeft enorm indruk op mij gemaakt.

Fien wordt wakker van een raar geluid. Spannend! Vliegtuigen! Wanneer ze op het dak gaat kijken, ziet ze haar buurjongen David. Hij is bang. Hij is met zijn vader gevlucht uit Duitsland en moet dat nu weer zegt hij. Nadat Fien en David bij de haven zijn geweest om te kijken of David en zijn vader meekunnen op een schip, blijkt dat de vader van David zelfmoord heeft gepleegd. David gaat nu vluchten via tante Nel, de tante van Fien. Maar even later, na de bombardementen op Rotterdam moet het om Fien vluchten naar tante Nel. Tante Nel woont in Zeeland. En terwijl Nederland zich heeft overgegeven, vecht Zeeland nog door. Fien maakt alles mee.
'Fien, het is hier gevaarlijk. We moeten naar huis.' David blijft tegen haar praten. Ze staat weer. De agent ligt nog steeds onbeweeglijk op straat. De wapendragers zijn verdwenen. Soldaten zijn de kade opgeklommen en verzamelen de wapens die verspreid over het plaveisel liggen. Rustig pakken ze op wat van hen is, niet in het minst van hun stuk gebracht door het gebeurde. Fiens vraag is beantwoord. Het zijn monsters, stuk voor stuk. Nu kan ze weg.
Bommen op ons huis is een van de vele boeken van Martine Letterie over de tweede wereldoorlog. Zij weet heel goed de waargebeurde feiten in een boek door kinderogen te beschrijven. Zo knap hoe ze dat doet! Hierdoor leef je echt mee met al het gebeurde. Dit boek gaat voornamelijk over de bombardementen op Rotterdam en Middelburg. Velen weten van de bombardementen op Rotterdam, maar dat Zeeland nog zo lang volhield totdat Middelburg werd gebombardeerd is niet bij iedereen bekend. Daarom is dit boek ook zo belangrijk. Er is ook een herdruk verschenen in 2022, maar ik heb de oudere versie gelezen.

Boekentip:Mocht je nog op zoek zijn naar verhalen van mensen en kinderen die in een kamp hebben gezeten, dan is dit boek een aanrader. Op de foto's zie je wat er met de personen uit het boek is gebeurd. Het ligt eraan wat het doel van je les is, maar er staat genoeg informatie in.
Het verhaal van Leonarda ook vele anderen zijn ook verwerkt in een kinderboek door onder andere Martine Letterie, groeten van Leo is daar een voorbeeld van. Ik heb dit boek al eens gerecenseerd en vind het een zeer bruikbaar boek voor lessen in de klas. Verhalen uit het oogpunt van een kind zijn altijd indrukwekkend.Dit geldt ook voor het boek: Eenzaam in de oorlog over het oorlogsverleden van Eddy van Thijn, die later de politiek in ging en burgemeester van Amsterdam was. Ook dit boek is in opdracht van het Herinneringscentrum door Martine Letterie geschreven.

Trudi woont met haar ouders, broer en zussen in Nederlands-Indië wanneer de oorlog uitbreekt. Eerst in Nederland, waar haar opa en oma wonen, later komen de Jappanners Nederlands-Indië binnenvallen. Trudi moet telkens ergens anders wonen. Eerst bij haar oom en tante, daarna in een leegstaand huis en later in een kamp. Wat ze in het kamp meemaakt lees je allemaal in het boek.
Na de capitulatie van het leger was het hele huis in Priok leeggehaald. De meeste spullen waren meegenomen of vernield. Trudy's vader had erover verteld. Toen hij terugkwam uit het leger, wist hij niet wat hij zag! Het hele huis lag overhoop. Zelfs de fotoalbums lagen verspreid door de tuin. Hij had gered wat er te redden viel, zoals het olieverfschilderij van de kinderen. Dat ging nog in de voorkamer. Verder was er niet veel meer geweest. 'Ach,' had Trudy's moeder dapper gezegd,' zo hebben we ook niets te verliezen. Maar Trudy had erg moeten huilen. Van haar speelgoed had haar vader niks terug kunnen vinden, behalve haar beer.
Alleen beer mocht mee vertelt het verhaal van een meisje dat in Nederlands-Indië woonde rond de tweede wereldoorlog. Er zijn vele boeken over de tweede wereldoorlog, maar weinig van deze kant, terwijl er wel heel veel Indische mensen hiernaartoe zijn verhuisd destijds met na de oorlog. Ik vind dat Vivian den Hollander dit verhaal heel goed beschrijft. De moeder van mijn ex kwam daar ook vandaan en heeft soms wat laten vallen over die tijd, maar wat mij het meest bijbleef van haar was toch wel haar manier van met teleurstelling omgaan. Ze slikte alles weg en kon het echt heel gemakkelijk bewaren op een plek waar ze er nooit meer naar omkeek. Het enige dat ze wel had was een innige woede tegen Japan en alles wat ermee te maken had. Terwijl ik dit boek las kon ik me indenken dat ook zij als Trudy was geweest met het telkens alles maar verbijten wat er gebeurde en ze eigenlijk niet aankon. Heel knap geschreven dus.